Kurczęta.html



Ten artykuł dotyczy gromady gwiazd. Zobacz też: Plejady (mitologia).

Plejady
Plejady
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór	Byk
Typ	otwarta, II,3, r[1]
Rektascensja	03h 47m 00s
Deklinacja	+24° 07' 00
Odległość	~440 ly (~135 ps)
Jasność obserwowana	1,4m
Rozmiary kątowe	100'[2]
Charakterystyka fizyczna
Szacowany wiek	100 mln lat[3]
Liczba gwiazd	~500

Schemat gromady otwartej M45

Schemat gwiazdozbiorów pomocnych przy szukaniu plejad

Gwiazda Merope wraz z mgławicą

Zdjęcie Plejad w podczerwieni wykonane przez Teleskop Spitzera

Plejady (w katalogu Messiera M45 lub Messier 45; inne nazwy: Baby, Kurczęta, Kokoszki, Siedem Sióstr, Subaru, Kościół Masoński) – są najbardziej znaną gromadą otwartą na niebie. Swoją popularność zawdzięczają głównie temu, że można je swobodnie podziwiać nawet nieuzbrojonym okiem. Gromada ta znajduje się w gwiazdozbiorze Byka i jest odległa od nas o około 400 lat świetlnych (126 parseków). Ta młoda gromada – mająca około 100 mln lat – jest otoczona piękną, niebieską mgławicą, która widoczna jest na zdjęciach wykonanych odpowiednią techniką.

Pomimo tego, że Plejady widać gołym okiem, lepszy efekt wizualny osiągniemy używając zwykłej lornetki. Plejady mają charakterystyczny kształt, który przypomina znacznie pomniejszoną Wielką Niedźwiedzicę. Zawiera ona kilkaset gwiazd, spośród których 10 najjaśniejszych ma indywidualne nazwy. Są to: Taygeta, Maja, Asterope, Sterope II, Merope, Plejone, Alkione, Atlas, Calaneo i Electra. Większość spośród nich to błękitne olbrzymy typu widmowego B. Ich jasność wynosi od 3,0 do 5,9^m.

Nazwa tej gromady nawiązuje do greckiego mitu o Plejadach, choć wiele innych prastarych kultur na całym świecie poświęcało im szczególną uwagę.

edytuj Kiedy i gdzie szukać Plejad na niebie

Gromada M45 jest najlepiej widoczna na polskim niebie od października do marca. Najlepsze warunki do obserwacji są w grudniu około godziny 23.00.

Plejady znajdują się w gwiazdozbiorze Byka.

Nie powinno być problemów z ich odnalezieniem na zimowym niebie, jednakże spotyka się kilka reguł pozwalających znaleźć M45. Oto dwie z nich:

• Aby znaleźć Plejady zacznij od Bellatrix (gamma Oriona, prawy górny róg Oriona). Wskaż tę gwiazdę kciukiem prawej ręki, a palcem wskazującym wskaż gwiazdę Aldebaran. Teraz trzymając tę odległość przesuń rękę na północny zachód, tak aby na Aldebaran wskazywał twój kciuk. Teraz palec wskazujący pokazuje Plejady.
• Przeciągnij linię łączącą 3 gwiazdy Oriona przez gwiazdę Aldebaran. Jeśli będziesz podążać dalej za tą linią w kierunku północnego zachodu, to trafisz na rozmytą mgiełkę. Będą to właśnie Plejady.

edytuj Dane astronomiczne

Plejady są gromadą otwartą typu II,3, r^[1]. Oto ich krótka charakterystyka:

• wiek – około 100 milionów lat^[3]; są to głównie młode, gorące gwiazdy, młodsze od naszego Słońca mniej więcej 50 razy;
• odległość od Ziemi – około 400 lat świetlnych, różne źródła podają od 380 do 541 lat świetlnych;
• liczność – gromada obejmuje około 500 gwiazd;
• wielkość – około 12 lat świetlnych; na niebie widoczne w kwadracie o wymiarach 60' x 60'^[2];
• jasność – widzialna z Ziemi jasność to około 1,4^m; w rzeczywistości najjaśniejsze gwiazdy należące do M45 są jaśniejsze od Słońca od 40 do 100 razy;
• rektascensja (ra) – 03h 47m 00s;
• deklinacja (dec) – +24st 07m 00s;

Główne gwiazdy wchodzące w skład Plejad:

Cała gromada jest otoczona bardzo słabo widzialną mgławicą refleksyjną, pozostałością po "gwiezdnym żłobku", który wyprodukował te gwiazdy. Mgławicę tę najlepiej widać na zdjęciach wykonanych techniką długiego naświetlania (jak to powyżej). XIX-wieczny niemiecki obserwator Heinrich Louis d'Arrest zaobserwował, że mgławica otulająca Plejady jest niewidoczna (lub ledwie dostrzegalna) w wielkich teleskopach, podczas gdy można ją zaobserwować w szukaczach tychże teleskopów.

edytuj Mitologia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Plejady (mitologia).

Mityczne Plejady były córkami tytana Atlasa. Na wieść o śmierci swoich sióstr, Hiad, popełniły samobójstwo, a dobry Dzeus przeniósł je na niebo jako siedem pięknych gwiazd. Już w starożytności plejadą zaczęto określać grupę wybitnych twórców. W mitologii słowiańskiej Plejady nazywane były na cześć boga Wołosa Wołosożarami.

edytuj Zobacz też

• Subaru - Japońska firma motoryzacyjna
• Hiady - inna znana gromada otwarta

edytuj Przypisy

1. ↑ ^{1,0 1,1} Według Kennetha Glyn Jonesa. Götz and Sky Catalog 2000 podaje I,3, r, n.
2. ↑ ^{2,0 2,1} 100' to szacunkowa średnica (SEDS podaje 110'), obejmująca również sąsiednie mgławice refleksyjne i obłoki ciemnego pyłu. Często rozmiary Plejad podaje się również jako w przybliżeniu kwadrat o bokach 60' x 60', obejmujący same gwiazdy.
3. ↑ ^{3,0 3,1} Najnowsze dane pochodzące z 1993, G. Meynet, J.-C. Mermilliod, A. Maeder, Astron. Astrophys. Suppl. Ser. 98, 477-504. Wcześniej mówiono o 60-80 milionach lat (np. 78 mln według the Sky Catalog 2000).

edytuj Linki zewnętrzne

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Plejady

• Pleiade Associates (en)
• M45 w SEDS.org (de) (en) (fr) (it)