Nowy Testament.html

Fragment Ewangelii Łukasza w Kodeksie Aleksandryjskim z V wieku

Pierwsza strona Ewangelii Jana z Biblii Johna Wyclifa (XIV wiek)

Nowy Testament, Chrześcijańskie Pisma Greckie (gr. Καινή Διαθήκη, Kainē Diathēkē) - druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstająca na przestrzeni 51-96 r. n.e.; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektóre księgi datuje się również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki.

edytuj Zawartość

Nowy Testament składa się z:

czterech Ewangelii zawierających narracje o życiu, nauczaniu i czynach Jezusa Chrystusa,
Dziejów Apostolskich opisujących powstanie i rozwój wczesnego chrześcijaństwa oraz działalność apostołów, przede wszystkim Piotra i Pawła,
czternastu listów przypisywanych tradycyjnie apostołowi Pawłowi, zaadresowanych do pierwszych wspólnot chrześcijan (UWAGA: obecnie Listu do Hebrajczyków nie traktuje się jako pisma autorstwa św. Pawła),
siedmiu tzw. listów powszechnych oraz
jednej księgi prorockiej, zwanej Apokalipsą lub Objawieniem św. Jana.

edytuj Księgi historyczne

edytuj Ewangelie

Lp.	Tytuł księgi	Sigla	Tytuł grecki	Tytuł łaciński	Liczba rozdziałów	Tradycyjny autor
1.	Ewangelia Mateusza	Mt lub Mat	Κατά Μαθθαίον	Evangelium secundum Matthaeum	28	Mateusz Ewangelista
2.	Ewangelia Marka	Mk lub Mar	Κατά Μάρκον	Evangelium secundum Marcum	16	Marek Ewangelista
3.	Ewangelia Łukasza	Łk lub Łuk	Κατά Λούκαν	Evangelium secundum Lucam	24	Łukasz Ewangelista
4.	Ewangelia Jana	J lub Jan	Κατά Ιωάννην	Evangelium secundum Ioannem	21	Jan Ewangelista

edytuj Dzieje Apostolskie

Lp.	Tytuł księgi	Sigla	Tytuł grecki	Tytuł łaciński	Liczba rozdziałów	Tradycyjny autor
5.	Dzieje Apostolskie	Dz lub Dz.Ap.	Πράξεις των Αποστόλων	Actus Apostolorum	28	Łukasz Ewangelista

edytuj Księgi dydaktyczne

edytuj Listy św. Pawła

Lp.	Tytuł księgi	Sigla	Tytuł grecki	Tytuł łaciński	Liczba rozdziałów	Tradycyjny autor
6.	List do Rzymian	Rz lub Rzym	Προς Ρωμαίους	Epistula ad Romanos	16	Paweł z Tarsu
7.	1 List do Koryntian	1 Kor	Προς Κορινθίους Α'	Epistula I ad Corinthios	16	Paweł z Tarsu
8.	2 List do Koryntian	2 Kor	Προς Κορινθίους Β'	Epistula II ad Corinthios	13	Paweł z Tarsu
9.	List do Galatów/List do Galacjan	Ga lub Gal	Προς Γαλάτας	Epistula ad Galatas	6	Paweł z Tarsu
10.	List do Efezjan	Ef lub Efez	Προς Εφεσίους	Epistula ad Ephesios	6	Paweł z Tarsu
11.	List do Filipian	Flp lub Filip	Προς Φιλιππησίους	Epistula ad Philippenses	4	Paweł z Tarsu
12.	List do Kolosan	Kol	Προς Κολοσσαείς	Epistula ad Colossenses	4	Paweł z Tarsu
13.	1 List do Tesaloniczan	1 Tes	Προς Θεσσαλονικείς Α'	Epistula I ad Thessalonicenses	5	Paweł z Tarsu
14.	2 List do Tesaloniczan	2 Tes	Προς Θεσσαλονικείς Β'	Epistula II ad Thessalonicenses	3	Paweł z Tarsu
15.	1 List do Tymoteusza	1 Tm lub 1 Tym	Προς Τιμόθεον Α'	Epistula I ad Timotheum	6	Paweł z Tarsu
16.	2 List do Tymoteusza	2 Tm lub 2 Tym	Προς Τιμόθεον Β'	Epistula II ad Timotheum	4	Paweł z Tarsu
17.	List do Tytusa	Tt lub Tyt	Προς Τίτον	Epistula ad Titum	3	Paweł z Tarsu
18.	List do Filemona	Flm lub Filem	Προς Φιλήμονα	Epistula ad Philemonem	1	Paweł z Tarsu
19.	List do Hebrajczyków/List do Żydów	Hbr lub Hebr	Προς Εβραίους	Epistula ad Hebraeos	13	osoba ze środowiska Pawła z Tarsu

edytuj Listy powszechne

Lp.	Tytuł księgi	Sigla	Tytuł grecki	Tytuł łaciński	Liczba rozdziałów	Tradycyjny autor
20.	List Jakuba	Jk lub Jak	Ιακώβου	Epistula Iacobi	5	Jakub Apostoł
21.	1 List Piotra	1 P lub 1 Piotr	Πέτρου Α'	Epistula I Petri	5	Piotr Apostoł
22.	2 List Piotra	2 P lub 2 Piotr	Πέτρου Β'	Epistula II Petri	3	Piotr Apostoł
23.	1 List Jana	1 J lub 1 Jan	Ιωάννου Α'	Epistula I Ioannis	5	Jan Ewangelista
24.	2 List Jana	2 J lub 2 Jan	Ιωάννου Β'	Epistula II Ioannis	1	Jan Ewangelista
25.	3 List Jana	3 J lub 3 Jan	Ιωάννου Γ'	Epistula III Ioannis	1	Jan Ewangelista
26.	List Judy	Jud	Ιούδα	Epistula Iudae	1	Juda Tadeusz Apostoł

edytuj Księgi prorockie

Lp.	Tytuł księgi	Sigla	Tytuł grecki	Tytuł łaciński	Liczba rozdziałów	Tradycyjny autor
27.	Apokalipsa św. Jana/Objawienie św. Jana	Ap lub Obj	Αποκάλυψις Ιωάννου	Apocalypsis Ioannis	22	Jan Ewangelista

edytuj Kanoniczność

Podstawy
Część serii dotyczącej Chrześcijaństwa

Jezus Chrystus Kościół · Teologia · Nowe Przymierze Apostołowie · Królestwo Boże · Ewangelia
Biblia
Stary Testament · Nowy Testament Kanon · Księgi deuterokanoniczne Apokryfy · Septuaginta · Wulgata Dekalog · Kazanie na górze Polskie przekłady Biblii
Teologia chrześcijańska
Trójca Święta: Ojciec, Syn, Duch Święty Stworzenie świata · Upadek człowieka Łaska Boża · Wiara · Usprawiedliwienie Zbawienie · Uświęcenie · Theosis Nabożeństwo · Liturgia · Sakramenty Eschatologia · Apologetyka
Historia i tradycje
Sobory powszechne · Chrystianizacja Schizma wschodnia · Krucjaty · Reformacja Antytrynitaryzm · Augustianizm · Tomizm Ikonografia · Arminianizm · Episkopalizm Prezbiterianizm · Kongregacjonalizm
Kościoły chrześcijańskie
Prawosławie
Cerkiew prawosławna · Staroobrzędowcy Orientalna ortodoksja · Kościół asyryjski
Katolicyzm
Kościół katolicki (rzymski · wschodnie) Starokatolicyzm · Mariawityzm Tradycjonalizm · Liberalizm
Protestantyzm
Anabaptyzm · Luteranizm · Kalwinizm Anglikanizm · Baptyzm · Metodyzm Ewangelikalizm · Fundamentalizm · Liberalizm Adwentyzm · Unitarianizm · Pentekostalizm
Ważne osoby
Apostoł Paweł · Apostoł Piotr · Apostoł Jan Ojcowie Kościoła · Atanazy · Ariusz Marcjon · Anzelm z Canterbury Augustyn z Hippony · Tomasz z Akwinu Marcin Luter · Jan Kalwin · John Wesley Arcybiskup Canterbury · Papież katolicki Ekumeniczny Patriarcha Konstantynopola

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kanon Biblii.

Wraz z rozkwitem chrześcijaństwa i rosnącą liczbą pism chrześcijańskich pojawił się w sposób naturalny problem ustalenia które z nich uznać za apostolskie, natchnione i kanoniczne. W wyniku długotrwałego procesu formowania się kanonu ukształtował się zestaw 27 ksiąg Nowego Testamentu, który jest przyjmowany za obowiązujący przez prawie wszystkie wyznania i kościoły katolickie, protestanckie i prawosławne.

Trzon kanonu (Ewangelie, Dzieje Apostolskie, 13 listów Pawła, 1 list Jana) Nowego Testamentu uformował się już w II wieku, jednak niektóre księgi, których kanoniczność kwestionowano i dyskutowano, musiały czekać dłużej na ich włączenie do kanonu (np. wątpliwości dotyczyły Janowego autorstwa Apokalipsy). Niektóre księgi posiadały lokalnie status natchnionych, mimo iż nie znalazły się w ostatecznym kanonie, m.in. Pasterz Hermasa, Apokalipsa Piotra, 1 List Klemensa.

Przy ustalaniu kanoniczności księgi odwoływano się do następujących zagadnień:

Czy źródłem informacji jest apostoł?
Czy jest zgodna z resztą pism?
Czy posiada powszechną akceptację wśród chrześcijańskich gmin?
Czy jest zgodna z doktryną ortodoksyjną?

Do ostatecznego etapu zamykania kanonu przyczyniły się prześladowania chrześcijan za cesarza Dioklecjana(303-311), które obejmowały konfiskatę ksiąg chrześcijańskich. Przełożonym kościołów potrzebne były ustalenia, które księgi uznać za święte, aby je chronić, a w ręce władz rzymskich wydawać pisma mniejszej rangi. Obecny skład Nowego Testamentu podany po raz pierwszy znajduje się w liście Atanazego z 367 r. Taką samą listę ksiąg uznanych za kanoniczne ratyfikowały synody w Hipponie (390 r.) i Kartaginie (393 r.).

edytuj Kanon syryjski

Syryjscy monofizyci i jakobici nie uznają w kanonie Nowego Testamentu tzw. listów powszechnych (2 list Piotra; 2 i 3 list Jana; List Judy) i Apokalipsy. Natomiast nestorianie (wschodni Syryjczycy) używali starego przekładu Peszitta zawierający wszystkie księgi Starego i Nowego Testamentu oprócz: Listu Jakuba, 2 Listu Piotra, 2 i 3 Listu Jana i Apokalipsy. U współczesnych nestorian rozpowszechnia się już nowy przekład Peszitta zawierający wszystkie księgi kanoniczne, tak Starego jak i Nowego Testamentu.

edytuj Kanon koptyjski

W Kościele koptyjskim nie ma listy ksiąg natchnionych. Za kanoniczne księgi Nowego Testamentu, prócz całego kanonu powszechnego, uznaje się także 1. i 2. list św. Klemensa Rzymskiego do Koryntian, 8 ksiąg Konstytucji Apostolskich również przypisywane św. Klemensowi, List Barnaby oraz dzieło Hermasa pt. Pasterz.

edytuj Kanon etiopski

W kanonie Nowego Testamentu podobnie jak w Kościele koptyjskim uznaje się za kanoniczne 27 ksiąg kanonu powszechnego oraz Listy św. Klemensa Rzymskiego, Konstytucje Apostolskie oraz Pasterza Hermasa.

edytuj Kanon ormiański

Mimo iż ormiańscy teologowie nie mają sprecyzowanych pojęć dotyczących natchnienia biblijnego i kanoniczności ksiąg św. do kanonu Nowego Testamentu zaliczają prócz 27 podstawowych także apokryficzny list św. Pawła do Koryntian oraz dwa Listy Koryntian do św. Pawła.

edytuj Reformacja i protestantyzm

Niektórzy reformatorzy protestanccy w XVI wieku podważali kanoniczność niektórych ksiąg Nowego Testamentu. Marcin Luter przez pewien czas uznawał za deuterokanoniczne: List do Hebrajczyków, List Jakuba, List Judy oraz Apokalipsę świętego Jana. Huldrych Zwingli uważał za deuterokanoniczną samą Apokalipsę.

Poglądy poszczególnych reformatorów nie zostały jednak przyjęte przez Kościoły protestanckie. Wszystkie wyznania protestanckie uznały kanoniczność całości Nowego Testamentu. Za kanonem powszechnym opowiedzieli się również Karlstadt i Kalwin wśród reformatorów. Kanon powszechny potwierdziły ostatecznie protestanckie wyznania wiary: gallikańskie (1559), anglikańskie, belgijskie (1562) i helweckie II (1564). Kościoły poreformacyjne także uznały cały kanon NT w swoich wyznaniach wiary.

edytuj Manuskrypty

Najstarsze fragmenty odpisów pochodzą z I w. (qumrański fragment 7Q5) i II w. (tzw. papirus Rylandsa - P52, A. Chester Beatty'ego, Bodmera XIV-XV oraz Bodmera II).

Większe kodeksy Nowego Testamentu pochodzą z IV-V wieków (są to Kodeks Synajski (S) i Kodeks Watykański (B)) oraz z V wieku (Kodeks Aleksandryjski (A), Claromontanus (C) oraz Kodeks Bezy (D)).

edytuj Apokryfy

Zobacz więcej w osobnym artykule: apokryf.

Apokryfami nazywamy pisma niepewnego pochodzenia, które nie zostały przyjęte do konkretnego kanonu Pism Świętych. Konkretne pismo może być uznawane w jednym z kanonów, w drugim zaś uważane za niekanoniczne – pisma te nie są jednak uważane wtedy za apokryficzne. Poniżej znajduje się lista niektórych apokryfów nieuznawanych przez żaden z kanonów:

edytuj Zobacz też

Dodatkowe informacje w siostrzanych projektach:

Grafiki i media na Wikimedia Commons

Teksty źródłowe w Wikiźródłach

edytuj Linki zewnętrzne

p • d • e

Nowy Testament

Ewangelia wg św. Mateusza (Mt) • Ewangelia wg św. Marka (Mk) • Ewangelia wg św. Łukasza (Łk) • Ewangelia wg św. Jana (J) • Dzieje Apostolskie (Dz) • List do Rzymian (Rz) • 1. List do Koryntian (1Kor) • 2. List do Koryntian (2Kor) • List do Galatów (Galacjan) (Ga) • List do Efezjan (Ef) • List do Filipian (Flp) • List do Kolosan (Kol) • 1. List do Tesaloniczan (1Tes) • 2. List do Tesaloniczan (2Tes) • 1. List do Tymoteusza (1Tm) • 2. List do Tymoteusza (2Tm) • List do Tytusa (Tt) • List do Filemona (Flm) • List do Hebrajczyków (Hbr) • List św. Jakuba (Jk) • 1. List św. Piotra (1P) • 2. List św. Piotra (2P) • 1. List św. Jana (1J) • 2. List św. Jana (2J) • 3. List św. Jana (3J) • List Judy (Jud) • Apokalipsa (Objawienie) św. Jana (Ap)

GotLink